Đau thần kinh tọa là chứng đau tê buốt trải dài theo sự hoạt động của dây thần kinh tọa và là sự cảnh báo của các chứng bệnh xương khớp nguy hiểm. Cùng tìm hiểu những kiến thức về bệnh đau thần kinh tọa, nguyên nhân và triệu chứng đặc trưng của bệnh để có những liệu pháp điều trị sớm nhất, tránh biến chứng đáng tiếc có thể xảy ra.
Bài viết dươi đây là sự tổng hợp những điều liên quan đến bệnh đau thần kinh tọa, giúp người bệnh trang bị những kiến thức cần thiết và đưa ra các liệu pháp hợp lý để điều trị bệnh an toàn hiệu quả.
Dây thần kinh tọa nằm ở đâu?
Rễ dây thần kinh của cơ thể con người như một mạng nhện, liên kết với nhau và bám theo cột sống. Có tác dụng điều khiển chức năng hoạt động và truyền tải thông tin lên não bộ. Dây thần kinh tọa là rễ dây thần kinh được xem như là dài nhất, nó bắt đầu từ thắt lưng nằm trong ống sống ở khớp L5 – S1 và trải dài qua xương chậu vùng hông mông, xuống ống chân rồi kết thúc ở gang bàn chân.
Cấu trúc của dây thần kinh tọa vô cùng phức tạp, bao gồm rễ thần kinh ở khớp lưng số 5 kết hợp với các rễ ở khớp lưng từ 1 đến 4. Ở mặt cắt ngang phần đầu và phần thân của dây thần kinh tọa sẽ có chiều rông khoảng 1 – 1,5 cm trên một mặt cắt 0,5 cm.
Đau thần kinh tọa là gì?
Trong sự trải dài của dây thần kinh tọa như vậy, nếu có một tác nhân gây chèn ép làm khả năng truyền tải thông tin của dây thần kinh tọa gặp khó khăn gây ra cơn đau nhức thì hiện tượng đó được gọi là đau thần kinh tọa.
Đau thần kinh tọa không phân biệt tuổi tác tuy nhiên thường hay gặp ở người bệnh có độ tuổi từ 50 – 65 tuổi.
Theo quan niệm của y học cổ truyền thì đau thần kinh tọa là do cột sống bị nhiễm phong hàn, phong thấp hình thành lên các tác nhân chèn ép vào kinh mạch từ thắt lưng xuống bàn chân dẫn đến bệnh đau thần kinh tọa. Còn theo khoa học hiện đại thì đau thần kinh tọa là do tác nhân xấu như gai vôi, thoát vị đĩa đệm ở các khớp vùng thắt lưng gây chèn ép rễ thần kinh tọa.
Ở giai đoạn đầu thì bệnh đau thần kinh tọa thường khó nhận biết và người bệnh thường nhầm tưởng sang các chứng đau nhức xương khớp thông thường. Còn ở giai đoạn phát bệnh người bệnh sẽ có những cơn đau xuất hiện nhiều hơn và lan xuống vùng mông, hông, bắp đùi, cổ chân, ngay cả đi lại cũng thấy đau nhức. Giai đoạn phát bệnh sẽ có nguy cơ cao gây ra biến chứng như: tê bì chân tay, teo chân, thậm chí có thể gây bại liệt cho người bệnh.
Những đối tượng có thể mắc chứng đau thần kinh tọa
Đau thần kinh tọa ở người cao tuổi
Bệnh đau thần kinh tọa được biết đến là căn bệnh của người già, tuy nhiên không phải cứ tuổi cao thì sẽ mắc bệnh. Theo nghiên cứu của y học quốc tế thì người bệnh lớn hơn 50 tuổi sẽ có 30% mắc bệnh.
Bệnh đau thần kinh tọa thường gặp ở người già là do hệ xương khớp ở độ tuổi này sẽ có dấu hiệu bị phong hóa theo thời gian, đặc biệt là vùng xương cột sống lưng, cơ thể mất đi độ dẻo dai vốn có ảnh hưởng tới quá trình hồi phục sau tổn thương nên rất dễ mắc các chứng bệnh gây chèn ép thần kinh tọa như: thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống, gai cột sống, loãng xương,…
Đau thần kinh tọa ở người trẻ
Nhiều người chủ quan cho rằng đau thần kinh tọa chỉ xuất hiện ở người cao tuổi, đây là ý kiến hoàn toàn sai lầm. Vì chứng đau thần kinh tọa có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi và theo nghiên cứu của tổ chức y tế thế giới thì tỉ lệ người trẻ mắc đau thần kinh tọa đang có chiều hướng tăng lên một cách báo động.
Người trẻ tuổi nếu sinh hoạt và làm việc hàng ngày không khoa học, làm công việc nặng thường xuyên, ăn uống những loại thực phẩm có tính chất phá hoại xương khớp sẽ có nguy cơ mắc bệnh đau thần kinh tọa.
Nguyên nhân gây ra đau thần kinh tọa
Bệnh đau thần kinh tọa được xem là chứng bệnh của người già do tỉ lệ mắc bệnh ở người có độ tuổi trên 50 sẽ cao hơn những người dưới 50. Tuy nhiên hiện nay do thói quen làm việc và sinh hoạt của những người trẻ tuổi không hợp lý đã dẫn tới bệnh đang có xu hướng trẻ hóa.
Một số nguyên nhân gây ra bệnh đau thần kinh tọa như sau:
– Thoát vị đĩa đệm cột sống lưng: đây được coi là nguyên nhân phổ biến hiện nay dẫn tới chứng đau dây thần kinh tọa. Bệnh thoát vị đĩa đệm cột sống lưng thường xảy ra ở những người độ tuổi lao động, thường xuyên phải làm việc nặng nhọc, hoặc gặp những chấn thương ngoài ý muốn dẫn tới đĩa đệm chèn ép dây thần kinh tọa.
– Thoái hóa cột sống lưng: Bệnh thoái hóa cột sống thường do cột sống lưng bị phong hóa theo thời gian hoặc do thiếu dưỡng chất trong một thời gian dài hình thành lên các gai vôi bất thường trên đốt sống, chèn ép dây thần kinh tọa.
– Hẹp ống sống: Dây thần kinh tọa nằm trong ống sống, nếu do ống sống người bệnh bị hẹp do bẩm sinh hoặc một số tác nhân xấu sẽ dẫn tới khoang ống sống bị co hẹp.
– Lệch đốt sống: Thường do người bệnh gặp những tai nạn đột suất dẫn tới các khớp bị trượt ra khỏi vị trí cố định, ngoài việc chèn ép dây thần kinh tọa bệnh lệch đốt sống còn có thể làm biến dạng cột sống dẫn đến các dị tật còng, vẹo.
– Một số các nguyên nhân khác như do hội chứng cơ hình lê hoặc do hội chứng saccroililac đều do xương chậu của cơ thể bị tổn thương.
Các bệnh đau thần kinh tọa thường gặp
Đau thần kinh tọa ở lưng
Phần lưng đặc biệt là thắt lưng là nơi bắt nguồn của dây thần kinh tọa do đó bệnh đau thần kinh tọa ở lưng được xem là giai đoạn ban đầu khi mắc bệnh.
Người bệnh mắc chứng đau thần kinh tọa ở lưng sẽ có dấu hiệu đau mỏi phần lưng thường xuyên, thường xuyên căng cứng cơ lưng, dây chằng dọc ở thắt lưng mất đi sự đàn hồi cần thiết do vậy khi cơ thể bị căng người bệnh còn có dấu hiệu đau co thắt đột ngột và kéo dài trong thời gian dài.
Đau thần kinh tọa ở lưng có thể bị ảnh hưởng bởi thời tiết. Lạnh thì ê buốt, nóng thì cơ thể thường xuyên ra mồ hôi trộm.
Đau thần kinh tọa ở chân
Đau thần kinh tọa ở chân là những cơn đau ở lưng biến chứng lan xuống mông và một bên chân. Đau thần kinh tọa chân là dấu hiệu của bệnh đau thần kinh tọa đã chuyển biến sang giai đoạn nặng gây ảnh hưởng tới hoạt động hàng ngày.
Người bệnh sẽ có dấu hiệu như: chân thường xuyên mỏi nhừ, đau ê ẩm khi đi lại, rất dễ bị chuột rút, có những trường hợp có thể bị giảm khả năng đi lại, teo một bên chân.
Triệu chứng của bệnh đau thần kinh tọa
Bệnh đau thần kinh tọa thường có những dấu hiệu giống với các chứng đau xương khớp khác tuy nhiên với sự nghiên cứu nhiều năm cũng như kết hợp với sự tìm hiểu kết hợp giữa y học hiện đại và cổ truyền thì người bệnh đau thần kinh tọa sẽ có những triệu chứng điển hình sau:
Đau âm ỉ
Người bệnh đau thần kinh tọa sẽ có những cơn đau âm ỉ kéo dài từ thắt lưng xuống bàn chân. Cơn đau bắt đầu từ đốt L5 kéo sang S1 từ đó lan tỏa xuống xương chậu và các khớp chân. Đau âm ỉ là triệu chứng ở giai đoạn ban đầu khi mắc bệnh, ngoài ra mỗi khi người bệnh ho, hắt hơi, hoặc dậm mạnh chân cũng có thể kéo theo cơn đau lan tỏa.
Thường xuyên co cứng cơ
Người bệnh đau thần kinh tọa vào mỗi buổi sáng sẽ có dấu hiệu căng cứng vùng thắt lưng, ngoài do sự tắc nghẽn lưu thông của mạch máu căng cứng cơ khi ngủ còn do sai tư thế gây áp lực của cơ thể dồn quá nhiều vào một vị trí.
Đau khớp
Đau khớp xuất hiện mỗi khi thời tiết thay đổi, các khớp đầu gối, ngón chân có dấu hiệu sưng nóng và mệt mỏi. Ngoài ra một số trường hợp do khô khớp lâu ngày dẫn tới tình trạng rạn nứt ở các sụn, có thể dẫn tới chứng đi tập tễnh.
Khả năng vận động hạn chế
Khi bệnh đau thần kinh tọa đã biến chứng đến giai đoạn nguy hiểm thì người bệnh sẽ có dấu hiệu đi lại khó khăn hơn, thường xuyên run chân mỗi khi lên xuống cầu thang, các khớp khó co và duỗi dẫn tới các bắp và gân bị căng cứng. Cúi người cũng sẽ thấy đau.
Dây thần kinh bị thương tổn
Đây là biểu hiện ở giai đoạn cuối của bệnh, các dây thần kinh bị tắc nghẽn không lưu thông lâu ngày sẽ dẫn đến triệu chứng teo cơ chân, thường xuyên mất cảm giác 1 bên chân, Mỗi khi bước đi thấy đau, và có nguy cơ dẫn tới bại liệt nếu không điều trị kịp thời.
Đau thần kinh tọa có quan hệ được không?
Đau thần kinh tọa có quan hệ được không? Là câu hỏi mà nhiều người bệnh quan tâm và muốn biết. Khi bị đau thần kinh tọa người bệnh hoàn toàn có thể quan hệ bình thường, bệnh đau thần kinh tọa sẽ không ảnh hưởng tới chức năng sinh lý của con người, tuy nhiên sẽ ảnh hưởng tới chất lượng khi quan hệ.
Những cơn đau nhức đến bất chợt khi quan hệ ở nam giới sẽ làm mất hứng thú, không tập chung nếu lâu ngày như vậy nam giới có thể sợ hãi chuyện ấy.
Đối với người bệnh đau thần kinh tọa trước khi quan hệ nên thực hiện những phương pháp sau để có những cuộc yêu trọn vẹn hơn:
– Cả hai người vợ hoặc chồng nên thẳng thắn với nhau trong vấn đề quan hệ, không nên có những cơn đau mà vẫn im lặng nên chia sẻ tình trạng bệnh lý của mình với nhau.
– Để tâm lý thoải mái trước khi quan hệ nên nghe những bản nhạc nhẹ, hoặc những bộ phim lãng mạn.
– Trước khi quan hệ có thể cùng nhau tắm những loại thảo dược thơm dịu tạo những cảm giác hưng phấn khi yêu.
– Trong khi quan hệ có thể dùng những loại dầu thơm có mùi dễ chịu mà cả hai cùng thích có thể làm quên đi những cơn đau nhức.
– Sau khi quan hệ không nên có những thói quen lạnh nhạt với nhau có thể ảnh hưởng đến tâm lý của cả nam lẫn nữ, nên tâm sự trò chuyện hoặc kể những câu chuyện cười cho nhau nghe.
– Khi yêu không nên nằm đệm quá mềm, quá cứng, không nên nằm chiếu trúc, nên trải những loại ga có độ cứng vừa phải.
Đau thần kinh tọa khi mang thai
Mang thai là thiên chức của người phụ nữ, nhưng trong quá trình mang thai người phụ nữ rất dễ mắc các chứng bệnh nguy hiểm, đặc biệt là chứng đau thần kinh tọa.
Nguyên nhân dẫn tới đau thần kinh tọa khi mang thai như sau:
+ Do tăng cân đột ngột: Trong thời kì mang thai, người phụ nữ không tránh khỏi tăng trọng lượng cơ thể, điều này sẽ dẫn tới áp lực từ cơ thể lên xương cột sống tăng lên đè ép vào hệ thống rễ thần kinh.
+ Tư thế sai: Vòng bụng tăng sẽ khiến người phụ nữ khó khăn trong cả khi nghỉ ngơi, nhiều người phụ nữ còn không nằm được ngủ ngồi sẽ làm cột sống không có thời gian thư giãn thả lỏng, luôn ở trong tình trạng bị kéo căng sẽ làm dây chằng chèn ép vào dây thần kinh tọa.
+ Tâm sinh lý thay đổi: Tâm sinh lý nội tiết trong cơ thể người phụ nữ sẽ bị thay đổi khi mang thai. Căng thẳng, stress, trầm cảm khi mang thai cũng là nguyên nhân dẫn tới đau thần kinh tọa.
Chế độ dinh dưỡng cho người đau thần kinh tọa
Chế độ dinh dưỡng khoa học đóng một vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị bệnh đau thần kinh tọa hiệu quả. Ngoài một số thực phẩm người bệnh nên sử dụng thì cũng có một số loại người bệnh đặc biệt tránh xa.
Người bệnh đau thần kinh tọa nên ăn gì?
– Thực phẩm giàu canxi: canxi là dưỡng chất có trong phần lớn khớp xương, người bệnh bị loãng xương do thiếu canxi rất dễ hình thành lên ổ vôi gai gây chèn ép dây thần kinh tọa. Các thực phẩm giàu canxi như: cá, tôm, rau cải xanh, cải chíp …
– Thực phẩm giàu vitamin: Người bệnh đau thần kinh tọa nên bổ sung vitamin A, B, K,… có trong các loại rau lá xanh, hoa quả tươi để hỗ trợ phục hồi tổn thương.
-Thực phẩm giàu omega – 3: Omega 3 là axit không gây béo, omega 3 cung cấp năng lượng cần thiết cho cơ thể, tăng cường sức đề kháng và phòng tránh biến chứng do đau thần kinh tọa gây ra.
– Một số dưỡng chất khác: như chất xơ, sắt, người bệnh bổ sung trong thực đơn hàng ngày sẽ ngăn ngừa sự thoái hóa cột sống, giúp bệnh đau thần kinh tọa không tiến triển theo chiều hướng xấu.
Người bệnh đau thần kinh tọa nên kiêng gì?
– Các nhóm thực phẩm có tính chất phá hoại dưỡng chất trong xương như: rượu, bia, thuốc lá, và một số các loại chất kích thích khác.
– Đồ ăn nhanh, nhiều chất béo như: đồ chiên xào nhiều dàu mỡ, xúc xích, phô mai,… sẽ làm trọng lượng cơ thể tăng nhanh khiến áp lực lên thần kinh tọa tăng.
– Nên tránh ăn đồ ăn nhiều đạm như: nội tạng động vật, đồ hải sản, các loại thịt.
– Không nên sử dụng các loại gia vị nóng cay, quá mặn, hoặc đồ ăn khó tiêu dễ làm cho chứng đau nhức trở lên nặng thêm.
Cách chữa bệnh đau thần kinh tọa
Hiện nay có nhiều phương pháp điều trị bệnh đau thần kinh tọa, tuy nhiên mỗi một phương pháp điều trị đều có những ưu nhược điểm riêng, khiến người bệnh khó lựa chọn. Cùng tìm hiểu những phương pháp chữa bệnh đau thần kinh tọa và đưa ra phương pháp hợp lý nhất với tình trạng bệnh của mình.
Chữa đau thần kinh tọa bằng tây y
Các loại thuốc tây điều trị bệnh đau thần kinh tọa trên thị trường hiện nay thường có 2 dạng là các loại thuốc kháng viêm như: cototeid, decontracyl,… hoặc các loại thuốc giảm đau nhức dây thần kinh tọa như: paracetamol, di-avatic,.. Các loại thuốc này sau khi sử dụng thường có hiệu quả nhanh chóng. Tuy nhiên nếu lâu dài thì không phải giải pháp người bệnh nên chọn vì rất dễ dẫn tới tình trạng nhờn thuốc khi sử dụng, còn có nguy cơ ảnh hưởng đến các bộ phận khác như: gan, thận, dạ dày,…
Chữa đau thàn kinh tọa bằng thuốc nam
Các bài thuốc nam chữa đau thần kinh tọa hiện nay như sau:
– Bài thuốc với ngải cứu: chuẩn bị lá lốt, đem đi sao nóng rồi bọc vào trong vải thô, chườm lên vị trí đau nhức mỗi ngày hiệu quả chữa bệnh sẽ rất rõ rệt.
– Bài thuốc với lá lốt: chuẩn bị lá lốt và gừng tươi, rửa thật sạch, giã nát cho vào nước nóng, có thể cho thêm một ít muối để ngâm chân mỗi ngày.
– Bài thuốc với cây xấu hổ: chuẩn bị cây xấu hổ và 100g lá lốt, đem rửa sạch thái nhỏ từng loại rồi trộn lẫn đem sao khô. Mỗi ngày đem hỗn hợp sắt với nước uống sẽ giúp kháng viêm, điều trị các chứng đau nhức thần kinh tọa.
Mayo Clinic Việt Nam 